26/08/2026
Rà soát số liệu cuối năm không đơn thuần là một thao tác kỹ thuật trong công tác kế toán mà còn là bước kiểm soát rủi ro quan trọng đối với doanh nghiệp. Việc kiểm tra không đầy đủ hoặc bỏ sót các sai lệch có thể dẫn đến nhiều hệ quả như bị truy thu thuế, điều chỉnh chi phí, ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh hoặc bị xử phạt hành chính.
Đặc biệt, trong bối cảnh doanh nghiệp chuyển đổi sang áp dụng Thông tư 99 về chế độ kế toán, số liệu năm 2026 sẽ là cơ sở để mở sổ và tiếp tục theo dõi các nghiệp vụ trong năm 2027. Vì vậy, việc rà soát trước khi khóa sổ không chỉ phục vụ công tác lập báo cáo tài chính và quyết toán thuế mà còn giúp đảm bảo tính chính xác, nhất quán của hệ thống kế toán trong những kỳ tiếp theo.
Đối với các tài khoản tiền, doanh nghiệp cần đối chiếu số dư giữa sổ quỹ, sổ cái và số tiền thực tế qua kiểm kê. Đối với tiền gửi ngân hàng, cần kiểm tra và đối chiếu số dư trên sổ kế toán với sao kê, sổ phụ ngân hàng tại thời điểm cuối kỳ nhằm kịp thời phát hiện các khoản chênh lệch chưa được ghi nhận hoặc hạch toán sai.
Một trong những vấn đề thường gặp là tồn quỹ tiền mặt lớn bất thường hoặc âm quỹ. Những sai lệch này có thể làm phát sinh rủi ro khi cơ quan thuế kiểm tra, quyết toán, do đó cần được xác định nguyên nhân và xử lý trước khi khóa sổ.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng nên rà soát các khoản thanh toán có giá trị lớn, kiểm tra đầy đủ hóa đơn, hợp đồng, chứng từ thanh toán và phương thức chuyển khoản theo quy định để đảm bảo hồ sơ kế toán, thuế đầy đủ và hợp lệ.
Hàng tồn kho là một trong những nhóm chỉ tiêu dễ phát sinh sai lệch nếu doanh nghiệp không thường xuyên đối chiếu giữa số liệu thực tế và sổ sách kế toán. Cuối năm, doanh nghiệp cần tổ chức kiểm kê hàng hóa, nguyên vật liệu, thành phẩm và các loại tồn kho khác; sau đó đối chiếu với số liệu trên hệ thống kế toán và xác định nguyên nhân đối với những trường hợp chênh lệch.
Đặc biệt, cần kiểm tra tình trạng âm kho trên sổ kế toán. Đây là lỗi khá phổ biến, có thể ảnh hưởng đến việc xác định giá vốn, lợi nhuận và tính chính xác của báo cáo tài chính. Các trường hợp âm kho cần được rà soát nguyên nhân, chẳng hạn như nhập kho chưa đầy đủ, xuất kho trước khi ghi nhận đầu vào hoặc hạch toán sai thời điểm.
Đối với tài sản cố định và chi phí trả trước, doanh nghiệp cần kiểm tra nguyên giá, thời gian sử dụng, phương pháp và số khấu hao đã trích trong kỳ. Các khoản chi phí trả trước cũng cần được rà soát về thời gian phân bổ và số đã phân bổ trong năm, đảm bảo chi phí được ghi nhận đúng kỳ. Việc kiểm tra này giúp hạn chế tình trạng phân bổ thiếu, thừa hoặc sai kỳ, từ đó tránh làm sai lệch chi phí, lợi nhuận và các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính.
Doanh nghiệp cần thực hiện đối chiếu các khoản công nợ phải thu, phải trả với khách hàng và nhà cung cấp thông qua biên bản xác nhận công nợ. Đây là bước quan trọng trong quy trình đối chiếu công nợ khách hàng, giúp kiểm tra tính chính xác của số liệu kế toán, kịp thời phát hiện và xử lý các khoản chênh lệch.
Đối với những trường hợp bất thường như công nợ phải thu có số dư Có hoặc công nợ phải trả có số dư Nợ, doanh nghiệp cần rà soát nguyên nhân và kiểm tra lại chứng từ liên quan. Đồng thời, cần đánh giá khả năng thu hồi các khoản phải thu để có phương án xử lý và trích lập dự phòng phù hợp theo quy định.
Doanh thu cần được đối chiếu giữa sổ sách kế toán, hóa đơn và tờ khai thuế GTGT nhằm đảm bảo số liệu thống nhất, hạn chế sai lệch khi quyết toán. Đặc biệt, doanh nghiệp cần kiểm tra thời điểm ghi nhận doanh thu để đảm bảo doanh thu được hạch toán đúng kỳ, tránh tình trạng ghi nhận thiếu hoặc nhầm kỳ kế toán.
Đối với chi phí, cần rà soát toàn bộ các khoản phát sinh để xác định những khoản đáp ứng điều kiện được trừ và những khoản có khả năng bị loại khi quyết toán thuế TNDN. Các khoản chi không có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ, chi vượt mức theo quy định hoặc không liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh đều cần được kiểm tra và xử lý phù hợp.
Bên cạnh đó, các khoản chi phí trích trước như chi phí điện, nước, lãi vay và những khoản chi phí liên quan cũng cần được ghi nhận đúng nguyên tắc, có đầy đủ căn cứ để đảm bảo số liệu kế toán phản ánh đầy đủ, chính xác tình hình hoạt động của doanh nghiệp.
Khi thực hiện quyết toán thuế TNDN năm 2026, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến nghĩa vụ tạm nộp thuế trong năm. Tổng số thuế TNDN đã tạm nộp phải đáp ứng mức tối thiểu theo quy định so với số thuế phải nộp theo quyết toán; trường hợp không đáp ứng có thể phát sinh tiền chậm nộp đối với phần thuế còn thiếu.
Bên cạnh đó, việc phân biệt giữa chênh lệch kế toán và chênh lệch thuế cũng là nội dung cần được chú trọng. Một số khoản chênh lệch chỉ mang tính tạm thời do khác nhau về thời điểm ghi nhận giữa kế toán và thuế, trong khi một số khoản khác có thể không được chấp nhận khi xác định thu nhập chịu thuế.
Việc rà soát và phân loại chính xác các khoản chênh lệch sẽ giúp doanh nghiệp xác định đúng nghĩa vụ thuế và hạn chế rủi ro khi cơ quan thuế kiểm tra.
Trước khi khóa sổ và lập báo cáo tài chính năm 2026, doanh nghiệp cần chủ động rà soát toàn bộ số liệu kế toán, đảm bảo tính chính xác, đầy đủ và thống nhất của thông tin tài chính.
Một số nội dung quan trọng cần lưu ý gồm:
Hoàn tất việc rà soát, đối chiếu số liệu giữa sổ chi tiết, sổ cái và chứng từ thực tế.
Kiểm tra các khoản doanh thu, chi phí, công nợ và tài sản đã được ghi nhận đầy đủ, chính xác và đúng kỳ kế toán.
Đối chiếu dữ liệu trên hệ thống kế toán với các tờ khai thuế có liên quan để phát hiện và xử lý kịp thời những chênh lệch.
Thực hiện điều chỉnh các sai sót hoặc sai lệch phát hiện trong quá trình kiểm tra trước khi khóa sổ.
Chủ động chuẩn bị dữ liệu, phần mềm và hệ thống kế toán để phục vụ việc chuyển đổi sang chế độ kế toán theo Thông tư 99.
Rà soát lại hệ thống tài khoản, phương pháp hạch toán và cách thức ghi nhận các nghiệp vụ để đảm bảo phù hợp với quy định mới.
Xây dựng kế hoạch chuyển đổi cụ thể, hạn chế phát sinh sai sót hoặc gián đoạn trong quá trình áp dụng chế độ kế toán mới.
Việc chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ trước thời điểm khóa sổ là nền tảng giúp báo cáo tài chính phản ánh trung thực, đầy đủ tình hình hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo tính liên tục và thống nhất của hệ thống kế toán trong quá trình chuyển đổi.
Trong thực tế, hồ sơ giải trình có vai trò quan trọng khi doanh nghiệp làm việc với cơ quan thuế. Doanh nghiệp nên chủ động phân loại và sắp xếp chứng từ theo từng nhóm nghiệp vụ hoặc từng khoản mục, bảo đảm mỗi bộ hồ sơ có đầy đủ tờ khai, hóa đơn, chứng từ kế toán, hợp đồng và các tài liệu liên quan.
Đối với những giao dịch có giá trị lớn, doanh nghiệp nên lập bảng kê riêng, đồng thời lưu kèm chứng từ thanh toán và các tài liệu chứng minh liên quan. Cách sắp xếp này giúp kế toán dễ dàng tra cứu, đối chiếu và cung cấp thông tin khi cần giải trình, đồng thời nâng cao tính minh bạch và nhất quán của hồ sơ kế toán.
Để quá trình rà soát số liệu cuối năm diễn ra đầy đủ và hạn chế sai sót trước khi lập báo cáo tài chính, doanh nghiệp nên xây dựng checklist kế toán với các nội dung trọng yếu sau:
Đối chiếu số dư tiền mặt, tiền gửi ngân hàng với sổ sách kế toán và số liệu thực tế.
Kiểm kê hàng tồn kho, xác định và xử lý các khoản chênh lệch, đồng thời kiểm tra tình trạng âm kho.
Đối chiếu công nợ phải thu, phải trả với khách hàng, nhà cung cấp và các bên liên quan.
Rà soát doanh thu, đảm bảo số liệu phù hợp với hóa đơn đã xuất và các tờ khai thuế liên quan.
Kiểm tra toàn bộ chi phí, phân loại các khoản chi phí hợp lệ và xác định những khoản không được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế.
Rà soát các khoản tài sản, công cụ dụng cụ, khấu hao và phân bổ chi phí.
Kiểm tra các khoản phải trả, phải thu và những nghiệp vụ còn tồn đọng cần xử lý trước khi khóa sổ.
Đối chiếu số liệu kế toán với hồ sơ, chứng từ và các báo cáo liên quan trước khi lập báo cáo tài chính.
Checklist cuối năm không chỉ giúp kế toán kiểm soát từng phần hành mà còn góp phần chuẩn hóa quy trình rà soát số liệu trong doanh nghiệp. Việc thực hiện đầy đủ các bước kiểm tra sẽ giúp giảm thiểu sai sót, nâng cao độ tin cậy của báo cáo tài chính và tạo cơ sở thuận lợi cho quá trình quyết toán thuế.
Việc rà soát sổ sách kế toán cuối năm và thực hiện quyết toán thuế TNDN 2026 là bước quan trọng giúp doanh nghiệp đảm bảo số liệu kế toán chính xác, đầy đủ và minh bạch. Thông qua việc kiểm tra, đối chiếu các khoản doanh thu, chi phí, công nợ và nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp có thể kịp thời phát hiện sai sót, hạn chế rủi ro khi cơ quan thuế kiểm tra và nâng cao hiệu quả quản trị tài chính.
Trong bối cảnh chính sách thuế ngày càng được hoàn thiện, dữ liệu được quản lý và đối chiếu chặt chẽ hơn, việc chuẩn hóa hệ thống kế toán ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp chủ động trong công tác tài chính, giảm áp lực vào thời điểm quyết toán và tạo nền tảng thuận lợi cho hoạt động phát triển lâu dài.
Khôi Nguyên cung cấp dịch vụ kế toán thuế trọn gói cho doanh nghiệp, hỗ trợ từ rà soát sổ sách, kê khai và quyết toán thuế đến tư vấn các vấn đề liên quan, giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát số liệu và hạn chế những rủi ro không đáng có.
Liên hệ Khôi Nguyên để được tư vấn giải pháp kế toán, thuế phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp.
